Besluiten van de Europese Unie (EU) hebben een invloed op het dagelijkse leven van meer dan 500 miljoen Europese burgers. Hoe neemt de Unie die? In feite kunnen besluiten op Europees niveau (EU) op meer dan één manier worden genomen. De procedures verschillen naargelang de betreffende materies.
Er zijn twee verschillende gevallen mogelijk:
- besluitvorming volgens de gewone wetgevingsprocedure;
- besluitvorming volgens de bijzondere wetgevingsprocedures.
Na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon kwamen heel wat bevoegdheden van de EU onder de gewone wetgevende procedure terecht: het burgerinitiatief, de wettelijke migratie, de justitiële samenwerking op strafrechtelijk vlak, Eurojust, Europol, de Diensten van algemeen economisch belang, de gemeenschappelijke ordening van de landbouwmarkten. De uitbreiding van de gewone wetgevingsprocedure naar al deze materies heeft ertoe geleid dat deze nu van toepassing is op veruit de meeste besluiten die door de EU worden genomen.
Andere soorten procedures zijn van toepassing op een beperkt aantal gebieden zoals defensie, fiscaliteit, gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB), Europees openbaar Ministerie, of ook wel de taalregeling en de bevoegdheid van het Hof inzake intellectuele-eigendomsrechten. Op al die materies zijn zogenoemde bijzondere wetgevingsprocedures van toepassing.
Gezien het meer uitzonderlijke karakter van de tenuitvoerlegging van zulke procedures, behandelen we hier slechts de zogenoemde gewone wetgevingsprocedure.
De gewone wetgevingsprocedure
Na overleg over het onderwerp stelt de Commissie een ontwerp van een wetgevingshandeling voor. Vervolgens wordt het besproken door het Parlement en de Raad, die het al dan niet goedkeuren.
Tegelijk wordt het ontwerp van wetgevingshandeling overgemaakt aan de nationale parlementen. Iedere kamer van de nationale parlementen heeft acht weken de tijd om advies uit te brengen over de verenigbaarheid van dit ontwerp van wetgevingshandeling met het subsidiariteitsbeginsel. De Europese instellingen zijn verplicht rekening te houden met dit advies.
Indien een wetgevingshandeling wordt goedgekeurd, hangt de tenuitvoerlegging af van de nationale, regionale en plaatselijke overheden van de lidstaten. Tot slot ziet de Commissie toe op de correcte tenuitvoerlegging van de Europese wetgevingshandelingen.
Het Hof van Justitie gaat na of de nationale overheden de Verdragen correct interpreteren en deze daadwerkelijk omzetten in hun respectieve rechtssystemen. Het Hof is dus gemachtigd de wettigheid van wetgevingshandelingen te controleren en, waar nodig, te herroepen.
De Europese Raad oefent strikt genomen geen wetgevend ambt uit. Toch bepaalt het de algemene politieke prioriteiten en beleidslijnen van de Unie.
In Europese wetgevingshandelingen wordt een onderscheid gemaakt tussen verordeningen, richtlijnen en besluiten. Richtlijnen voeren gemeenschappelijke doelstellingen in voor alle lidstaten, maar laten ze toe vrij te bepalen hoe ze deze zullen bereiken. Verordeningen daarentegen zijn rechtstreeks van toepassing in de hele EU. Besluiten tenslotte zijn rechtstreeks van toepassing, maar dan alleen in welomschreven gevallen.
Er bestaan nog andere soorten Europese rechtshandelingen, adviezen en aanbevelingen, die echter niet bindend zijn voor de betrokkenen.