Belgisch voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie

Het Hof van Justitie bestaat sinds de start van de Europese integratie. Het Hof heeft bevoegdheid in vragen en geschillen betreffende het Europese Recht tussen Europese instellingen, lidstaten, natuurlijke en rechtspersonen.

Rol

Het Hof van Justitie oordeelt over de correcte toepassing en implementatie van Europese wetgeving door de lidstaten. Wanneer de Europese Commissie oordeelt dat lidstaten hun verdragsrechtelijke verplichtingen niet nakomen, kan ze een advies opstellen. De lidstaat krijgt vervolgens de tijd om dit advies op te volgen. Wanneer de lidstaat toch nalaat dat te doen, kan de Commissie een procedure opstarten bij het Hof. Wanneer het Hof de mening van de Commissie deelt, kan het de lidstaten een dwangsom opleggen.

Daarnaast is het Hof gemachtigd om wetgevingshandelingen van Europese instellingen nietig te verklaren. Maar het kan de instellingen eveneens veroordelen wanneer ze nalaten een besluit te nemen.

Het Hof is ook bevoegd om een eenduidige interpretatie van Verdragsbepalingen te geven. Het doel is te voorkomen dat alle lidstaten het Europese Recht op hun eigen manier interpreteren. Door dit op Europees niveau aan te pakken, vermijdt de EU op die manier dat twee nationale rechters een verschillende interpretatie geven over eenzelfde regel. Daarom kan elke nationale gerechtelijke instantie een prejudiciële vraag stellen. Dit houdt in dat zij uitleg vragen aan het Hof over de draagwijdte van bepaalde Verdragsbepalingen of wetgevingshandelingen. De hoogste rechtscolleges van de lidstaten zijn zelfs verplicht prejudiciële vragen te stellen.

Het Gerecht - toen nog het Gerecht van Eerste Aanleg - vindt zijn oorsprong in de Europese Akte (1986). Deze rechtbank moet de werklast van het Hof van Justitie verminderen. Het Gerecht is ondermeer bevoegd om in eerste aanleg uitspraak te doen bij procedures en beroepen ingeleid door particulieren, bedrijven en organisaties.

In de praktijk

Het Hof bestaat uit 27 leden, één uit elke lidstaat. Op die manier zijn alle verschillende rechtssystemen van de Unie vertegenwoordigd. De leden krijgen een mandaat voor zes jaar, dat hernieuwd kan worden. Ook het Gerecht beschikt op dit moment over 27 rechters, die eveneens benoemd zijn voor een hernieuwbare periode van zes jaar. Zowel het Hof als het Gerecht worden voorgezeten door een president. Deze worden voor drie jaar verkozen en zijn herkiesbaar.

Het aantal rechters is afhankelijk van het belang en de impact van de zaak. Het voltallige rechterkorps, de Grote Kamer, komt enkel samen in zeer uitzonderlijke gevallen. Jaarlijks behandelt het Hof om en bij de 600 zaken. De afhandeling van een zaak duurt ongeveer anderhalf jaar. De uitspraken van het Hof en het Gerecht zijn bindend.

Meer weten over het Hof van Justitie van de Europese Unie?