Belgisch voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie

In december 1974 wordt de Europese Raad formeel ingesteld door het slotcommuniqué van de top van Parijs. In 1975 komt hij voor het eerst bijeen. De Europese Raad vervangt de Europese topconferenties die plaatsvonden in de periode van 1961 tot 1974. Met de Europese Akte (1986) krijgt de Europese Raad een rechtsgrondslag en in het Verdrag van Maastricht worden zijn taken gespecificeerd.

Op 1 december 2009, wanneer het Verdrag van Lissabon in werking treedt, wordt de Europese Raad een officiële Europese instelling. Tevens krijgt de Europese Raad een permanente voorzitter. Voordien oefende de lidstaat die het zesmaandelijkse roterende voorzitterschap waarnam deze functie telkens uit.

Rol

De Europese Raad is de instelling van de Europese Unie die op het hoogste politieke niveau bijeenkomt. De Europese Raad geeft de nodige impulsen voor de ontwikkeling van de Unie en bepaalt de algemene politieke beleidslijnen en prioriteiten. Hij maakt echter geen wetten.

Daarnaast speelt de Europese Raad een belangrijke rol bij verdragswijzigingen. Bij gewone Verdragswijzigingen roept de Europese Raad roept ofwel een Conventie samen (bij omvangrijke wijzigingen), ofwel stelt ze rechtstreeks het mandaat van een Intergouvernementele Conferentie (IGC) vast. Deze IGC bestaat uit vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten en stelt in onderlinge overeenstemming de Verdragswijzigingen vast. Bij vereenvoudigde herzieningsprocedures is het zelfs de Europese Raad zelf die bij eenparigheid beslist.

De Europese Raad kan tevens een aantal besluiten van institutionele aard nemen, zoals de vaststelling van de samenstelling van het Europees Parlement, de lijst van de Raadsformaties (met uitzondering van de Raad Algemene Zaken en de Raad Buitenlandse Zaken) en het voorzitterschap van de Raadsformaties (met uitzondering van de Raad Buitenlandse Zaken).

Samenstelling

De Europese Raad bestaat uit de regeringsleiders en staatshoofden van de 27 lidstaten van de Europese Unie, zijn voorzitter en de voorzitter van de Europese Commissie. In de praktijk zijn het veelal de regeringsleiders die hun land vertegenwoordigen.

De leden van de Europese Raad kunnen besluiten zich elk te laten bijstaan door een minister en de voorzitter van de Commissie door een lid van de Commissie. Dit hangt af van wat er op de agenda staat.

De hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid neemt deel aan de werkzaamheden van de Europese Raad.

Voorzitter

De Europese Raad kiest met een gekwalificeerde meerderheid zijn eigen permanente voorzitter. Sinds 1 januari 2010 is dit de Belg Herman Van Rompuy. Zijn ambtstermijn duurt twee en een half jaar. Hij kan eenmaal herkozen worden. De vaste voorzitter bereidt de vergaderingen van de Europese Raad voor en leidt deze. Daarbij waakt hij over de continuïteit van de werkzaamheden.

Het is in beginsel de Hoge Vertegenwoordiger die de Unie in het GBVB vertegenwoordigt, dit omvat o.a. de politieke dialoog met derden en het verwoorden van het standpunt van de Unie in internationale organisaties en op internationale conferenties. De permanente voorzitter van de Europese Raad vertegenwoordigt de Europese Unie eveneens op het gebied van gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) maar dit “op zijn niveau en in zijn hoedanigheid”, m.a.w. in contacten met regeringsleiders en staatshoofden. De hoge vertegenwoordiger daarentegen vertegenwoordigt de Unie in het GBVB voor de overige aspecten: de politieke dialoog met derden en het verwoorden van het standpunt van de Unie in internationale organisaties en op internationale conferenties.

Het is eveneens de vaste voorzitter die de Europese Raad in een buitengewone bijeenkomst bijeenroept indien de situatie het vereist.

Werkwijze

De Europese Raad komt minstens vier keer per jaar gedurende twee dagen bijeen in Brussel. Die bijeenkomsten worden grondig voorbereid door de permanente voorzitter van de Europese Raad in samenspraak met de voorzitter van de Commissie. Dit gebeurt op basis van de werkzaamheden van de Raad Algemene Zaken (RAZ). De Raad Algemene Zaken wordt op zijn beurt voorbereid door de ambassadeurs van de lidstaten bij de Europese Unie (Coreper II). Het is de Raad Algemene Zaken die verantwoordelijk is voor de opvolging van de Europese Raad. Naast de jaarlijkse vier formele Europese Raden in Brussel vinden er eveneens informele Europese Raden plaats.

Meer weten over de Europese Raad ?

Wist je...
dat de regeringsleiders en staatshoofden meestal, tenzij de Verdragen anders bepalen, bij consensus beslissen?